Corruptie, fraude, belangenverstrengeling en andere schendingen van de integriteit. Wat kunnen gemeenten doen om dit te voorkomen?
De auteurs van ‘Integriteit van het lokaal bestuur’ beschrijven eerst de ontwikkeling van het integriteitsbeleid en komen later in het boek met een schets van de toekomst. Eerste het goede nieuws: “Duidelijk is dat het lokaal bestuur grote vorderingen heeft gemaakt in de aandacht voor integriteit en het integriteitsbeleid.” Dan de aanmerkingen:
- Gemeenten hebben veel regelingen, normen en procedures, maar die zijn niet altijd bekend of effectief. Of beide, uiteraard. Volgens de sociale wetenschappers is meer aandacht nodig voor de registratie van misstanden en de mogelijkheden dit te verantwoorden.
- Instrumenten die gericht zijn op de bewustwording van schendingen zijn minder aanwezig en minder bekend. Dit zou een constant punt van aandacht moeten zijn, “vanaf het moment van aanstelling en beëdiging.”
- Integriteit is de opdracht voor het lokale bestuur. Het Rijk kan dit niet laten doordringen tot in de haarvaten van een gemeentelijke organisatie.
- “Meer aandacht blijft nodig voor initiatieven gericht op de lokale politiek”, schrijven de auteurs. “Omdat de politiek achterloopt bij de beleidsontwikkeling in de ambtelijke organisatie.” Vooral belangenverstrengeling en loyaliteitsconflicten doen zich vrij geregeld voor, blijkt uit een enquête onder gemeentesecretarissen en raadsgriffiers en ander onderzoek.
- Kleine gemeenten moeten meer aandacht hebben voor integriteit. Volgens onderzoek lopen grotere gemeenten voor op dit gebied.
- In de komende jaren moet worden gezocht naar de juiste mix van ‘harde’ en ‘zachte’ maatregelen. Regels alleen zijn niet voldoende; het beleid moet echt worden gedragen door medewerkers.
- Er zijn instrumenten die waarschijnlijk geschrapt kunnen worden. Door een veelheid aan procedures kan het naleven ervan een doel op zich worden.
Pessimisme
Genoeg werk aan de winkel, volgens de wetenschappers, maar zeker geen reden tot pessimisme. “De conclusies van dit onderzoek geven geen aanleiding ons in het koor van de somberaars, doemdenkers en criticasters te mengen.” Toch kan het beter, maar hoe?
Los van de aanbevelingen komt hier geen sluitend antwoord op. “Het is moeilijk in theorie aan te geven, want in de eerste plaats in het de samenleving die eisen stelt aan het functioneren van het bestuur dat over haar is gesteld. Integriteit is niet statisch en daarmee “nooit af”.
De vele onderzoeken naar integriteit hebben volgens de wetenschappers hun vruchten afgeworpen, vooral onder ambtenaren. “Vooral de politiek dient een inhaalslag te maken.”
: 
