Ook het oude, markante fonteintje aan de Grotestraat in Almelo (bij de voormalige ijssalon Talamini) moest onlangs wijken
De term “De afbraakstad Almelo” (of “Sloopstad Almelo”) verwijst naar de felle, langlopende lokale discussie over stadsvernieuwing in Almelo. Critici, waaronder lokale politieke partijen zoals de Partij Vrij Almelo (PVA), gebruiken deze kwalificaties om hun onvrede te uiten over het in hun ogen opofferen van historisch erfgoed ten koste van moderne nieuwbouw.
De PvdA-wethouder die tijdens de Almelose stadsvernieuwing in de jaren ’70 en ’80 en afbraakperiode bekendstond als de “bouwpastoor” (en ook wel “Cor de Shovel” genoemd werd) was Cor de Vogel.
Hij was tussen 1974 en 1990 wethouder in Almelo. Onder zijn leiding onderging de Almelose binnenstad een ingrijpende gedaanteverandering. Hoewel hij zorgde voor grootschalige projecten zoals de realisatie van de woonwijk Windmolenbroek, stuitte de rigoureuze sloop van historische en beeldbepalende panden in het centrum op veel kritiek. Critici spreken hierdoor tot op de dag van vandaag nog van de “Almelose afbraakwoede”.
Tijdens de periode van de Almelose stadsvernieuwing moest een aanzienlijk deel van het historische centrum wijken voor schaalvergroting, verkeersdoorbraken en moderne winkelcentra. De woede richtte zich destijds voornamelijk op de rigouroreuze sloop van beeldbepalende burgerpanden, herenhuizen en oude fabriekshuizen in het winkelgebied.
Hoewel niet elk afzonderlijk pand landelijk bekend was, ging het om clusters van historische architectuur op cruciale plekken:
1. De Grotestraat (Noord en Zuid)
De Grotestraat was de historische ruggengraat van Almelo, geflankeerd door statige 18e- en 19e-eeuwse woon- en winkelpanden van textielfabrikanten en welgestelde burgers. Tijdens de vernieuwingsdrang zijn hier tientallen karakteristieke gevels en diepe winkelpanden gesloopt om plaats te maken voor uniforme, moderne winkelpuien en betonconstructies. Dit tastte het intieme, historische karakter van de belangrijkste winkelstraat onherstelbaar aan.
2. Het Schokland en de stadsgrachten (Wierdensestraat / Waagplein)
Om de binnenstad beter bereikbaar te maken voor auto’s (een destijds populaire visie op de ‘moderne stad’), werden complete historische straatwanden rond de oude stadsgrachten opgeofferd. Oude grachtenpanden en pakhuizen rondom het Waagplein en de overgang naar de Wierdensestraat verdwenen onder de sloopkogel. Er kwamen brede wegen en grootschalige complexen voor in de plaats.
3. Vroeg-industriële textielarchitectuur
Almelo groeide door de textielindustrie. Hoewel grotere complexen pas later in de jaren ’90 en ’00 grootschalig platgingen (zoals delen van Ten Cate), begon de kaalslag van de kleinere, vroeg-industriële weverijen, blekerijen en bijbehorende arbeidershuisjes in de binnenstad al volop onder het bewind van wethouder De Vogel. In plaats van restauratie of herbestemming werd er gekozen voor totale vernietiging ten behoeve van grootschalige woningbouw.
Waarom juist deze gebouwen?
Het wrange aan de Almelose afbraakwoede was dat monumenten zoals Huize Almelo en de Grote Kerk wel bleven staan, maar dat de historische context eromheen — het weefsel van oude straatjes, trapgevels en 19e-eeuwse fabrikantenpanden — grotendeels werd weggevaagd. De binnenstad verloor daarmee haar historische gelaagdheid, wat vandaag de dag nog altijd de kern vormt van het politieke debat over lokaal erfgoed.
Tegenwoordig laait de discussie over erfgoed in Almelo nog regelmatig op, bijvoorbeeld rondom de naoorlogse architectuur (zoals de Turfkade 15).
Oude foto-archieven of video-beelden van het Almelo van vóór de sloop
Ja, er zijn fantastische en waardevolle archieven beschikbaar waarmee je direct terug in de tijd kunt duiken. Grote delen van het oude Almelo zijn online bewaard gebleven in beeld en geluid.
De beste digitale plekken om het Almelo van vóór de afbraak te bekijken zijn:
1. Het HIP / Historische Kring Stad en Ambt Almelo
Het Historisch Informatie Punt (HIP) is hét centrale startpunt. De Historische Kring beheert een gigantisch online fotoarchief met tienduizenden beelden. Hier zie je exact hoe de sfeervolle, diepe panden aan de Grotestraat eruitzagen voordat de vernieuwing toesloeg.
2. Almelo Toen en Nu & Lokale Beeldbanken
- AlmeloToenEnNu.nl: Een particuliere maar zeer gedetailleerde website van liefhebbers die specifiek foto’s van straten zoals de Grotestraat per decennium of zelfs per huisnummer hebben gecatalogiseerd. Ideaal om ‘vroeger en nu’ te vergelijken.
- SERC (Historical Photo Platform): Platforms zoals SERC tonen prachtige, scherpe straatbeelden van Almelo in de jaren ’50 en ’60, net voor de grote sloopgolven begonnen. Je ziet hier nog de oude textielwinkels, klassieke auto’s en lantaarnpalen.
- Indebuurt Almelo: De lokale redactie publiceert regelmatig nostalgische fotoreeksen, zoals 7 x zwart-witfoto’s van de Grotestraat lang geleden of overzichten van het Almeloze centrum in de jaren tachtig.
3. Videobeelden (YouTube en Archief Eemland / Beeld & Geluid)
Op platforms zoals YouTube en lokale blogs (zoals De Wederik) circuleren diverse nostalgische amateurfilms. Zoektermen als “Almelo jaren 60” of “Almelo vroeger” leveren prachtige ritten op met de auto of de fiets door de oude binnenstad, compleet met de toen nog open stadsgrachten en de karakteristieke bedrijvigheid rondom de textielfabrieken.
Hieronder vind je de directe links naar de beeldbanken van de specifieke straten:
1. De Grotestraat (Noord en Zuid)
De Grotestraat onderging de grootste metamorfose. Waar vroeger statige herenhuizen, klassieke winkelpuien en de kenmerkende luifels het straatbeeld bepaalden, bracht de stadsvernieuwing beton en strakke, moderne gevels.
- Bekijk de transformatie chronologisch en per huisnummer op de Grotestraat-pagina van Almelo Toen en Nu.
- Bekijk nostalgische sfeerbeelden uit de jaren ’50 en ’60 via de Almelo-beeldbank op SERC.
2. De Wierdensestraat
De Wierdensestraat fungeerde als de statige stadsentree van Almelo, compleet met het oude, monumentale stadhuis en weelderige bomenrijen. Tijdens de afbraakperiode veranderde dit in een brede, stenige verkeersader om auto’s ruim baan te geven (inmiddels is de straat weer deels vergroend).
- Ontdek hoe deze statige laan eruitzag op de Wierdensestraat-pagina van Almelo Toen en Nu.
- Zie het oude stadhuis en klassieke straatbeelden op de Wierdensestraat-beeldbank van SERC.
3. Het Marktplein / Waagplein
Rondom het Marktplein en het Waagplein bevond zich het levendige, historische hart met oude waaggebouwen, herbergen en stadsgrachten. Grote delen van de omliggende bebouwing werden opgeofferd voor grootschalige naoorlogse winkelcomplexen en pleininrichtingen.
- Bekijk de verdwenen gezelligheid en oude marktkoopmannen op de Marktplein-pagina van Almelo Toen en Nu.
Met dank aan:
Het historische informatiepunt
Historische kring Almelo
Almelo toen en nu
Historical Photo Platform
In de buurt Almelo
Almelo beeldbank
