Wanneer de eerste ouder overlijdt, krijgt de langstlevende partner volgens de wettelijke verdeling het hele bezit (vaak het huis). De kinderen krijgen hun erfdeel alleen op papier (een vordering). De wet verplicht echter dat er direct erfbelasting over dat kindsdeel wordt afgedragen.

• Omdat het vermogen vastzit in de stenen van het huis, moet de langstlevende ouder deze belasting voorschieten uit eigen spaargeld.
• Voor een gezin met een gemiddeld inkomen maar een afgelost huis (door de stijgende huizenprijzen) kan dit betekenen dat er plotseling duizenden euro’s aan liquide middelen moeten worden opgehoest, wat tot acute financiële krapte kan leiden.

De discussie over de vraag of erfbelasting redelijk is, roept in Nederland al decennia sterke emoties op. Critici en tegenstanders van de belasting dragen verschillende argumenten aan waarom zij het principe van erfbelasting als onrechtvaardig beschouwen.

Volgens critici en belangenorganisaties is erfbelasting om de volgende redenen niet redelijk:

1. Dubbele belasting

Het meest gehoorde argument is dat er al belasting is betaald over het geld.

• Het vermogen is opgebouwd uit netto-inkomen waarover al inkomstenbelasting is afgedragen.
• Als het vermogen op een spaarrekening stond of in een huis zat, is er jaarlijks ook al box 3-belasting (vermogensrendementsheffing) of ozb (onroerendezaakbelasting) over betaald.
• Critici vinden het onredelijk dat de staat bij het overlijden nóg een keer langskomt om hetzelfde geld te belasten.

2. Bestraffing van spaarzaamheid

De belasting voelt voor velen als een straf op goed financieel gedrag.

• Ouders die hard hebben gewerkt, zuinig hebben geleefd en vermogen hebben opgebouwd om hun kinderen een betere start te geven, worden hiervoor fiscaal belast.
• Iemand die al zijn geld tijdens zijn leven heeft uitgegeven aan vakanties en luxe, betaalt daarentegen niets. Dit creëert het gevoel dat ‘oppotten’ wordt bestraft en consumptie wordt beloond.

3. Emotionele belasting op een kwetsbaar moment

Erfbelasting wordt geheven op een moment van rouw en verlies.

• Nabestaanden moeten in een emotioneel zware periode ingewikkelde belastingaangiften invullen.
• Zoals eerder besproken, dwingt de belasting families soms tot de pijnlijke en haastige verkoop van het ouderlijk huis omdat er niet genoeg cash geld is om de fiscus te betalen.

4. Ongelijke impact (Rijken vs. Middenklasse)

Critici wijzen erop dat de allerrijksten vaak de middelen en adviseurs hebben om de erfbelasting via ingewikkelde constructies, stichtingen of bedrijfsoverdrachten (zoals de Bedrijfsopvolgingsregeling) te ontwijken of sterk te verminderen. De gewone middenklasse, wiens vermogen voornamelijk in de overwaarde van een eigen woning zit, heeft die opties vaak niet en wordt daardoor relatief harder getroffen.

De erfbelasting is dan ook een van de meest emotionele en veelbesproken belastingen in Nederland.